Το γενέθλιο χωριό του Καπετάν Πέτκο Βοϊβόντα - Δογάν Χισάρ, γνωστού σήμερα ως Αισύμη Έβρου

 Σήμερα παρουσιάζουμε   ένα ιδιαίτερο τεκμήριο μνήμης: έναν χειρόγραφο χάρτη του χωριού Δογάν Χισάρ, γνωστού σήμερα ως Αισύμη Έβρου. Δεν πρόκειται για «επίσημο» τοπογραφικό χάρτη, αλλά για μια προσωπική αποτύπωση που επιχειρεί να διασώσει την εικόνα ενός τόπου όπως χαράχτηκε στη μνήμη των κατοίκων του.​

Ο χάρτης φέρει τον τίτλο «Κарта на село Доганхисар» και αποδίδεται στον Στόιου Γκερτζίκοφ (Стою Герджиков), του οποίου υπάρχει και πορτρέτο στο πάνω αριστερό μέρος. Στο επεξηγηματικό κείμενο δηλώνεται ότι ο δημιουργός είναι γεννημένος στο χωριό (1894) και ότι ο χάρτης σχεδιάστηκε «από μνήμης», με στόχο να αποτυπωθεί ο οικισμός και το τοπίο όπως ήταν παλαιότερα.​

Στο εσωτερικό του οικισμού σημειώνονται μαχαλάδες/γειτονιές, πυκνές συστάδες κατοικιών και βασικοί άξονες κίνησης, σαν ένα «σχέδιο πόλης» που όμως προέρχεται από βιωμένη εμπειρία. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε κεντρικά σημεία αναφοράς της κοινότητας—χώροι λατρείας, δημόσια κτίρια και κόμβοι της καθημερινότητας—ώστε να φαίνεται πώς οργανωνόταν κοινωνικά ο οικισμός. Παράλληλα, γύρω από το χωριό αποτυπώνονται τοπωνύμια, υδρογραφία και στοιχεία του φυσικού ανάγλυφου, που λειτουργούν σαν «χάρτης προσανατολισμού» ενός αγροτοκτηνοτροφικού τοπίου.​

Ο χάρτης δεν μένει μόνο στη γεωγραφία, αλλά ενσωματώνει και αναφορές σε τραυματικά γεγονότα της περιόδου, με σημειώσεις που παραπέμπουν σε συγκρούσεις και απώλειες γύρω στο 1913. Έτσι, το τεκμήριο λειτουργεί ταυτόχρονα ως χωρική περιγραφή και ως αφήγηση ιστορικής εμπειρίας, όπου η μνήμη του τόπου συνδέεται με την ιστορία της βίας και της εκτόπισης.​

Η αξία του χάρτη είναι διπλή: αφενός προσφέρει ένα σπάνιο «εσωτερικό βλέμμα» για τη δομή ενός χωριού (γειτονιές, σημεία-κλειδιά, διαδρομές), αφετέρου αποκαλύπτει τι θεώρησε σημαντικό να διασωθεί ένας αυτόπτης ή βιωματικός μάρτυρας. Για την ιστορική έρευνα, τέτοια τεκμήρια επιτρέπουν να συνδεθούν η μικρογεωγραφία, οι κοινωνικές λειτουργίες του χώρου και τα γεγονότα, φωτίζοντας την καθημερινότητα και όχι μόνο τις «μεγάλες» αφηγήσεις. Επιπλέον, σχετικές αναπαραγωγές/παραθέσεις αυτού του υλικού συναντώνται και σε διαδικτυακές συλλογές/δημοσιεύσεις που αξιοποιούν αρχειακό περιεχόμενο για την ιστορία του Δογάν Χισάρ.

Πηγή:    Bakardzhiev, Kiril. Откъси от трилогията Доганхисар – Градец. Книга първа: Родното село на Капитан Петко Войвода [Αποσπάσματα από την τριλογία Δογάν Χισάρ – Γράδετς. Βιβλίο Πρώτο: Το γενέθλιο χωριό του Καπετάν Πέτκο Βοϊβόντα, Тракийска фондация „Капитан Петко Войвода“, Σόφια1994, σ. 192-255

Εθνολογικός χάρτης της Θράκης (1912)

 

Ο παρών χάρτης αποτελεί εθνολογική απεικόνιση της Θράκης το έτος 1912, σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη ιστορική συγκυρία, λίγο πριν και κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων. Απεικονίζει τη δημογραφική κατανομή των κυριότερων πληθυσμιακών ομάδων της περιοχής — Βουλγάρων, Ελλήνων και Τούρκων — με τη χρήση ποσοστιαίων ενδείξεων ανά πόλη ή γεωγραφική ενότητα.

Ο χάρτης είναι βουλγαρικής προέλευσης, γεγονός που καθίσταται σαφές τόσο από τη γλώσσα όσο και από τη μεθοδολογία αποτύπωσης. Τα πληθυσμιακά δεδομένα δεν βασίζονται σε επίσημες οθωμανικές απογραφές, αλλά σε εθνολογικές εκτιμήσεις της εποχής, οι οποίες συχνά αντανακλούσαν τις πολιτικές και εθνικές επιδιώξεις των κρατών που τις παρήγαγαν. Ως εκ τούτου, ο χάρτης δεν μπορεί να θεωρηθεί ουδέτερη καταγραφή, αλλά μέρος του ευρύτερου πλαισίου εθνικών ανταγωνισμών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η χρήση διακριτών γραμμών και σκιάσεων για την απεικόνιση συνόρων, ζωνών επιρροής και εθνολογικών «συμπαγών» περιοχών. Μέσα από αυτήν τη χαρτογραφική πρακτική επιχειρείται η ενίσχυση συγκεκριμένων εδαφικών και πολιτικών διεκδικήσεων, ιδίως ενόψει της επικείμενης αναδιαμόρφωσης των συνόρων μετά την κατάρρευση της οθωμανικής κυριαρχίας στη Θράκη.

Η αξία του χάρτη έγκειται κυρίως στη μαρτυρία που προσφέρει για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονταν και παρουσίαζαν την εθνολογική πραγματικότητα οι σύγχρονες εθνικές αφηγήσεις. Η Θράκη, ως περιοχή με πολυεθνοτικό και πολυθρησκευτικό χαρακτήρα, υπήρξε αντικείμενο διαφορετικών και συχνά αντικρουόμενων χαρτογραφικών αναπαραστάσεων, ανάλογα με τα κριτήρια (γλώσσα, θρήσκευμα, εθνική συνείδηση) που υιοθετούσε κάθε πλευρά.

Συνεπώς, ο χάρτης πρέπει να μελετάται κριτικά και συγκριτικά, σε συνδυασμό με ελληνικές, οθωμανικές και διεθνείς πηγές της ίδιας περιόδου. Δεν αποτυπώνει μια στατική ή αντικειμενική πραγματικότητα, αλλά μια δυναμική ιστορική στιγμή, η οποία προηγήθηκε ριζικών πληθυσμιακών μεταβολών, ιδίως μετά τις συνθήκες του 1913 και του 1923.

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2026 - ΔΕΔΕΑΓΑΤΣ – ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ 19ος ΑΙΩΝΑΣ - Ιστορικές εικόνες και τεκμήρια από τη γέννηση μιας πόλης

Το Ψηφιακό Αρχείο παρουσιάζει ένα ξεχωριστό ψηφιακό ημερολόγιο αφιερωμένο στο Δεδέαγατς – τη σημερινή Αλεξανδρούπολη – του 19ου αιώνα. Μέσα από σπάνιο φωτογραφικό υλικό και ιστορικά τεκμήρια, αναδεικνύονται οι απαρχές και η σταδιακή διαμόρφωση μιας πόλης που γεννήθηκε δίπλα στη
θάλασσα και εξελίχθηκε σε σημαντικό αστικό και εμπορικό κέντρο της Θράκης.

Οι εικόνες και τα ντοκουμέντα που περιλαμβάνονται αποτελούν πολύτιμες μαρτυρίες της καθημερινής ζωής, της αρχιτεκτονικής, των ανθρώπων και των κοινωνικών μετασχηματισμών της εποχής. Το ημερολόγιο διατίθεται σε μορφή PDF, ελεύθερα προσβάσιμο, ώστε κάθε ενδιαφερόμενος να μπορεί να το κατεβάσει και να γνωρίσει την ιστορία της πόλης μέσα από αυθεντικές πηγές.

Η παρούσα έκδοση φιλοδοξεί να συμβάλει στη διατήρηση της συλλογικής μνήμης και στη διάδοση της τοπικής ιστορίας, αξιοποιώντας τις δυνατότητες της ψηφιακής τεχνολογίας.

Με την ευκαιρία της νέας χρονιάς, ευχόμαστε το νέο έτος να φέρει υγεία, δημιουργικότητα και έμπνευση, καθώς και νέες πρωτοβουλίες που θα συνεχίσουν να φωτίζουν το παρελθόν και να ενισχύουν τη γνώση και τον πολιτισμό.

Καλή χρονιά σε όλες και όλους!

 ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2026 - ΔΕΔΕΑΓΑΤΣ – ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ 19ος ΑΙΩΝΑΣ -  Ιστορικές εικόνες και τεκμήρια από τη γέννηση μιας πόλης

Η Επιλογή του Λιμένα Δεδέαγατς ως Κύριου Λιμένα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας: Νεότερα Στοιχεία από ένα Δημοσίευμα της Περιόδου

Το παρόν άρθρο παρουσιάζει και αναλύει ένα ιστορικό απόσπασμα δημοσιεύματος που αναφέρεται στην απόφαση μεταφοράς του λιμένα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από την Αίνου στο Δεδέαγατς, με την ίδια λειτουργία της σιδηροδρομικής σύνδεσης. Το δημοσίευμα παρέχει νέες πληροφορίες σχετικά με τους παράγοντες επιλογής του λιμένα. Έως σήμερα επικρατούσε η άποψη ότι οι συνεχείς επιχωματώσεις του λιμανιού της Αίνου από το δέλτα του Έβρου αποτελούσαν τον κυρίαρχο λόγο για τη μεταφορά.

Ωστόσο, η αναφορά στο δημοσίευμα για την επιδημία είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς προσφέρει στοιχεία για τις επιδημιολογικές συνθήκες της εποχής και τη σύνδεσή τους με οικονομικές αποφάσεις. Έτσι φαίνεται ότι η Αίνου, παρά τη γεωγραφική και οικονομική της θέση, αντιμετώπιζε περιοδικά προβλήματα υγείας που επηρέαζαν τη λειτουργικότητα του λιμένα κατά τη θερινή περίοδο.

Η μελέτη αυτού του δημοσιεύματος επιβεβαιώνει ότι η επιλογή του λιμένα Δεδέαγατς δεν οφείλεται αποκλειστικά σε γεωγραφικούς ή οικονομικούς παράγοντες, αλλά και σε ζητήματα δημόσιας υγείας, γεγονός που αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για την ιστορική και οικονομική ανάλυση της περιοχής. Το εύρημα αυτό εμπλουτίζει τη σύγχρονη ιστοριογραφία σχετικά με την ανάπτυξη των λιμένων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αναδεικνύει τη σημασία της υγειονομικής διάστασης στις στρατηγικές αποφάσεις και πλέον παρέχει ακριβή γνώση για την ημερομηνία έναρξης των εργασιών κατασκευής του λιμανιού.