Την 1η Μαΐου 1942, η Αλεξανδρούπολη —η οποία είχε
μετονομαστεί σε Δεδεαγάτς— βρισκόταν ήδη υπό βουλγαρική κατοχή, πλήρως
ενταγμένη στη διοικητική και ιδεολογική πολιτική της κυβέρνησης του Μπογκντάν
Φίλοφ, στενού συμμάχου της ναζιστικής Γερμανίας. Μετά την είσοδο της Βουλγαρίας
στον Άξονα το 1941 και την κατάληψη της Ανατολικής Μακεδονίας και της Δυτικής
Θράκης, η Σόφια έθεσε σε εφαρμογή ένα σκληρό σχέδιο που στόχευε στην πλήρη
ενσωμάτωση των περιοχών αυτών. Το σχέδιο περιελάμβανε την πολιτισμική και γλωσσική
βουλγαροποίηση, την εξάλειψη κάθε ελληνικής διοικητικής και κοινωνικής δομής,
καθώς και την ιδεολογική ευθυγράμμιση του πληθυσμού με το «νέο ευρωπαϊκό
πνεύμα».
Σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο, η εφημερίδα Βουλγαρία, που λειτουργούσε ως
επίσημο όργανο της κατοχικής διοίκησης στη Δυτική Θράκη και ως βασικός
μηχανισμός διαμόρφωσης συνείδησης προσαρμοσμένος στις επιταγές της γερμανικής
Propaganda-Abteilung, δημοσίευσε ένα εκτενές άρθρο του δημοσιογράφου Νικόλα
Πάντσεφ με τίτλο «Η εργασία στη Νέα Ευρώπη».
Ο Πάντσεφ υπήρξε ένας αρθρογράφος με έντονη
δραστηριότητα στη Θράκη κατά την κατοχική περίοδο. Μέσα από τη γραφίδα του, η
εργασία παρουσιαζόταν ως το απόλυτο θεμέλιο της «Νέας Ευρώπης» που
οικοδομούνταν υπό την ηγεσία του Τρίτου Ράιχ. Στο συγκεκριμένο άρθρο της
Πρωτομαγιάς του 1942, ο Πάντσεφ επιτίθεται σφοδρά στον μαρξισμό, τονίζοντας ότι
η άνοδος του εθνικοσοσιαλισμού «έθαψε» οριστικά την ταξική πάλη, και εξυμνεί το
γερμανικό μοντέλο. Φυσικά, πρόκειται για μια κλασική προπαγανδιστική ρητορική
της εποχής, η οποία απέκρυπτε τεχνηέντως τις πραγματικές, ζοφερές συνθήκες της
καταναγκαστικής εργασίας και της πολεμικής οικονομίας που βίωναν οι κατεχόμενοι
λαοί.
Σήμερα, το κείμενο αυτό υπερβαίνει τη φύση του απλού
άρθρου συνιστά μια ιστορική πηγή πρώτου βαθμού. Μας προσφέρει ένα καθαρό
παράθυρο για να αντιληφθούμε πώς η κατοχική διοίκηση χρησιμοποιούσε τον Τύπο ως
εργαλείο εξουσίας, προσπαθώντας να αποδυναμώσει το ελληνικό εργατικό κίνημα. Η
ανάρτηση και η μελέτη αυτού του τεκμηρίου στο ψηφιακό αρχείο του Γρηγόρη Χρυσοστόμου
αποτελεί μια ουσιαστική συμβολή στη
διατήρηση της ιστορικής μνήμης της Αλεξανδρούπολης.
Το αυτούσιο
άρθρο του Ν. Πάντσεφ (1 Μαΐου 1942)
«Την ημέρα που γεννήθηκε η εθνικοσοσιαλιστική
επανάσταση, θάφτηκε η μαρξιστική αντίληψη για τον ρόλο της εργασίας. Ο
εθνικοσοσιαλισμός ανύψωσε την εργασία σε βαθμό γενικής εθνικής αξίας και χρέους
προς ολόκληρο τον λαό. Και αυτό το σύνθημα ικανοποιήθηκε με τέτοιο πειστικό
τρόπο, ώστε ακόμη και ο μεγαλύτερος σκεπτικιστής μπορεί με τα ίδια του τα μάτια
να δει, τόσο στην επικράτεια του Ράιχ, το νέο νόημα που δίνεται στην εργασία,
όσο και απλά τις επαναστατικές αλλαγές στη ζωή του γερμανικού λαού. Αρνούμενη
τον χρυσό ως καθοριστικό παράγοντα για τη χρηματοδότηση της ειρηνικής και
πολεμικής οικονομίας, η εθνικοσοσιαλιστική Γερμανία ανύψωσε την εργασία ως
παράγοντα της οικονομικής προόδου της Γερμανίας και της νίκης στον πόλεμο. Και
το θαύμα έγινε.
Μέσα σε έναν χρόνο αφότου ο Αδόλφος Χίτλερ ανέλαβε
την εξουσία, σχεδόν πέντε εκατομμύρια Γερμανοί, που προηγουμένως ζούσαν στη
μιζέρια ως άνεργοι, βρήκαν εργασία. Για να μην μιλήσουμε για τις σημερινές
ημέρες, όταν, λόγω της πολεμικής συγκυρίας, περίπου τρία εκατομμύρια εργάτες
από ξένες χώρες εργάζονται στη Γερμανία.
Επιστρέφοντας το κεφάλαιο στην υπηρεσία του γενικού
εθνικού συμφέροντος του Ράιχ και χωρίς να αρνείται την ιδιωτική πρωτοβουλία, η
εθνικοσοσιαλιστική Γερμανία κατάφερε να εξισορροπήσει την εργασία και το
κεφάλαιο με ιδανικό τρόπο προς όφελος της κοινωνίας. Και τα αποτελέσματα δεν
άργησαν να φανούν. Στη Γερμανία ζουν εξίσου καλά και εκείνοι που κατέχουν
κεφάλαιο και εκείνοι των οποίων το κεφάλαιο είναι η εργασία. Οι εργάτες στη
Γερμανία είναι εξασφαλισμένοι από κάθε πλευρά. Δεν μπορούμε παρά να δούμε σε διάφορες
γερμανικές πόλεις ολόκληρες συνοικίες εργατικών κατοικιών, καθαρές, υγιεινές,
σύγχρονα εξοπλισμένες, με κήπους, λουτρά κτλ. Και όλα αυτά είναι χτισμένα από
το εθνικοσοσιαλιστικό καθεστώς. Η οικοδόμηση συνεχίζεται σε διάφορες πόλεις του
Ράιχ ακόμη και τώρα, κατά τη διάρκεια του πολέμου. Στο μέτωπο της εργασίας στη
Γερμανία είναι εξασφαλισμένα και η ανατροφή των παιδιών, και τα γηρατειά, και η
στέγαση — γενικά όλη η ύπαρξη. Και είναι εξασφαλισμένα πραγματικά. Μόνο…
Αυτό μπορεί να εξηγήσει γιατί οι στρατιώτες του
Ράιχ χύνονταν στον αγώνα και το ότι συνδέθηκαν τόσο με τη Βοσνία, και γιατί
αυτό τους έδωσε τη δυνατότητα να γίνουν οι πιο καλοί στρατιώτες στον κόσμο.
Αλλά ούτε αυτό μπορεί να εξηγήσει τη μαζική συμμετοχή του πληθυσμού αυτής της
χώρας, που δηλώθηκε τόσο δυνατά χώρα του φασισμού, χωρίς να μπορεί να
εξασφαλίσει στοιχειώδεις συνθήκες ζωής για τα εκατομμύρια των πολιτών της, και
να έχουμε τη δυνατότητα να το αποδείξουμε αυτό μέσα από τον Τύπο ή μέσω του
λόγου του βουλγαρικού λαού μετά την επιστροφή μας από το Ανατολικό Μέτωπο.
Έτσι εξηγείται η εκδίωξη της κόκκινης πανούκλας από
τις τάξεις του γερμανικού εργατικού μετώπου. Γι’ αυτό η νέα Ευρώπη ακολούθησε
τον δρόμο που καθιέρωσε και δοκίμασε η εθνικοσοσιαλιστική Γερμανία, καθώς κάθε
χώρα προσαρμόζει τις νέες αρχές των εργασιακών ζητημάτων στις ιδιαιτερότητες
του λαού της. Γι’ αυτό και στη διακήρυξη της νέας κυβέρνησης του καθηγητή Φίλοφ
αναφέρεται ρητά: “Η εργασία πρέπει να είναι όχι μόνο δικαίωμα, αλλά και εθνικό
καθήκον κάθε Βούλγαρου πολίτη. Η εργασία αποτελεί το μεγαλύτερο εθνικό κεφάλαιο
και γι’ αυτό πρέπει να αναχθεί σε αληθινή λατρεία για τον Βούλγαρο” (άρθρο 8
της διακήρυξης).
Και όταν σήμερα, την 1η Μαΐου, η Ευρώπη γιορτάζει
την Ημέρα της Εργασίας, είναι γελοίο και θεατρικό να υψώνονται τα παλιά λάβαρα
των ταξικών διαφορών, να θεωρούνται κάποιοι ως οι μοναδικοί δημιουργοί αγαθών,
ενώ άλλοι να απορρίπτονται επειδή δεν είναι χειρώνακτες εργάτες. Στη νέα
Βουλγαρία θα εργάζονται όλοι, χωρίς διάκριση θέσης. Η εργασία θα γίνει όχι μόνο
δικαίωμα, αλλά και καθήκον. Όλοι θα εργάζονται σύμφωνα με τις ικανότητές τους.
Η μέριμνα για τους εργάτες θα συνεχίσει να επεκτείνεται — η αρχή έχει ήδη τεθεί
και θα αναπτυχθεί ακόμη περισσότερο. Κάθε είδος εργασίας έχει τη δική του θέση
και αποστολή στη ζωή του κράτους. Καμία εργασία δεν θα υποτιμάται εις βάρος
κάποιας άλλης.
Η εργασία σε όλους τους τομείς είναι εξίσου
αξιολογημένη και χρήσιμη για την κοινότητα. Το κράτος είναι υποχρεωμένο —και θα
καταβάλει όλες τις φροντίδες— για όλους τους εργάτες του, ώστε να τους
δεσμεύσει κοντά του, εξασφαλίζοντάς τους ανεκτή ζωή, καλό μέλλον, ασφάλεια στα
γηρατειά, φροντίδα για την ανατροφή και την εκπαίδευση των παιδιών τους, και τη
δυνατότητα να απολαμβάνουν τις χαρές της ζωής.
Αυτός, και μόνο αυτός, είναι ο δρόμος για μια νέα
εργατική Βουλγαρία.»
—
Νικόλα Πάντσεφ
