Το Δεδεαγάτς στα μέσα της δεκαετίας του 1870. Δεν είναι πια ένας μικρός, ασήμαντος οικισμός, αλλά μια πόλη-εργοτάξιο που αναπτύσσεται ραγδαία. Η έλευση του σιδηροδρόμου και η σταδιακή δημιουργία του λιμανιού έχουν μετατρέψει την περιοχή σε μαγνήτη για εμπόρους, ναυτικούς και τεχνίτες από κάθε γωνιά. Ανάμεσά τους, μια δυναμική κοινότητα Ελλήνων υπηκόων που αναζητούν νέες ευκαιρίες.
Καθώς ο πληθυσμός των Ελλήνων και οι εμπορικές τους δραστηριότητες στο Δεδεαγάτς αυξάνονταν, γεννήθηκε μια επιτακτική ανάγκη: η προστασία και η διοικητική τους εξυπηρέτηση από μια επίσημη ελληνική διπλωματική αρχή. Μέχρι τότε, οι Έλληνες της περιοχής αναγκάζονταν να εξυπηρετούνται από τα Υποπροξενεία της Αίνου ή της Αδριανούπολης. Ήρθε όμως η στιγμή να διεκδικήσουν το δικό τους Υποπροξενείο.
Αυτό το σπάνιο χειρόγραφο έγγραφο αποτελεί ουσιαστικά μια «φωτογραφία» της ελληνικής κοινότητας της εποχής. Δεν καταγράφει απλώς ονόματα, αλλά τεκμηριώνει την ελληνική ιθαγένεια του καθενός με απόλυτη αυστηρότητα, αναγράφοντας τον αριθμό, την ημερομηνία και την εκδούσα αρχή του διαβατηρίου ή του ναυτικού τους φυλλαδίου.
Μέσα από την προσεκτική αποδελτίωση και μελέτη του εγγράφου, αναδύονται πολύτιμα συμπεράσματα για την ανθρωπογεωγραφία του πρώιμου Δεδεαγάτς:
- Από πού ήρθαν: Οι Έλληνες μετανάστες προέρχονταν κυρίως από νησιωτικές περιοχές με ισχυρή ναυτική παράδοση, όπως η Σύρος, η Άνδρος, η Πάρος, η Σκιάθος και τα Νέα Ψαρά (Εύβοια). Σημαντική ήταν επίσης η παρουσία ανθρώπων από την Αθήνα, την Αρκαδία και το Ναύπλιο.
- Τα επαγγέλματά τους: Η λίστα μαρτυρά μια πόλη σε πλήρη οικοδομική και εμπορική ανάπτυξη. Καταγράφονται έμποροι, πλοίαρχοι και ναυτικοί που κινούσαν την οικονομία του λιμανιού. Παράλληλα, συναντάμε πλήθος τεχνιτών (λιθοξόους, σιδηρουργούς, ξυλουργούς) και εργατών, οι οποίοι έχτιζαν κυριολεκτικά την πόλη πέτρα-πέτρα, καθώς και επαγγελματίες της καθημερινότητας, όπως κρεοπώλες, οινοπώλες και καφεπώλες.
- Ηλικιακό προφίλ: Πρόκειται για μια κοινότητα νέων, παραγωγικών ανθρώπων. Ο μέσος όρος ηλικίας των καταγεγραμμένων κυμαίνεται γύρω στα 30 με 35 έτη, με τον νεότερο (έναν σιδηρουργό από την Πάρο) να είναι μόλις 18 ετών.
Τέτοιου είδους αρχειακά τεκμήρια είναι οι ψηφίδες που συνθέτουν την ιστορία της Αλεξανδρούπολης. Μας υπενθυμίζουν ότι η πόλη δημιουργήθηκε από τον ιδρώτα, την τόλμη και την επιχειρηματικότητα ανθρώπων που άφησαν τον τόπο τους για να στήσουν μια νέα ζωή στις ακτές της Θράκης.
| Α/Α | Όνομα κ' Επώνυμον | Ετών | Επάγγελμα | Δήμος | Επαρχία | Έγγραφα αποδεικτικά της Ελληνικής Ιθαγενείας αυτών |
| 1 | Δημήτριος Ν. Κοσκινάς | 28 | Ναυτικός | Νέα Ψαρά | Καρυστίας | |
| 2 | Ιωάννης Ν. Θεοφανής | 34 | Πλοίαρχος | ομοίως | ομοίως | |
| 3 | Θεόδωρος Π. Παπαδάκης | 26 | Εργάτης | Αρκαδίας | ||
| 4 | Δ. Ιωάννου α. Οικονόμου | 45 | ομ. (Εργάτης) | Καρυστίας | ||
| 5 | Νικολ. Γ. Φιλιππουπολίτης | 30 | ομ. | Κυκλάδων | ||
| 6 | Παναγιώτης Ζαφειριάδης | 29 | ομ. | ομ. | ||
| 7 | Δημήτρ. Αναγνώστου | 40 | Ξυλουργός | Αθηνών | Αττικής | |
| 8 | Αργύριος Εμμανουήλ | 35 | Υποδηματοποιός | Σκιάθου | ||
| 9 | Μιχαήλ Αντωνίου | 23 | Εργάτης | Σύρου | Σύρου | |
| 10 | Ιωάννης Σταματιάδης | 35 | Έμπορος | Αθηνών | ||
| 11 | Νικολ. Παναγιωτίδης | 46 | Έμπορος | Σύρου | ||
| 12 | Γεώργιος Δόξας | 41 | Ναυτικός | ομ. | ||
| 13 | Εμμανουήλ Διαμαντής | 32 | Κρεοπώλης | Σύρου | ||
| 14 | Γεώργιος Λαζάρου | 42 | Εργάτης | Σύρου | ||
| 15 | Μιχαήλ Γ. Δαμασκηνός | 36 | Λιθοξόος | Ναυπλίου | ||
| 16 | Σπυρίδων Μανώλης | 22 | Εργάτης | Αθηνών | ||
| 17 | Εμμαν. Σπανόπουλος | 33 | Ναυτικός | Άνδρου | ||
| 18 | Δημ. Κρασάκης | 30 | Καφεπώλης | Σκιάθου | ||
| 19 | Μιχαήλ Κ. Σταματιάδης | 33 | Οινοπώλης | Αθηνών | ||
| 20 | Ευάγγ. Ιωάννου | 42 | Σιδηρουργός | Καρύστου | ||
| 21 | Δημ. Παπαναστασίου | 21 | Εργάτης | Ναυπάκτου | ||
| 22 | Γεώργιος Ζάννος | 23 | Ναυτικός | ομ. | ||
| 23 | Νικόλαος Καραχάλιος | 34 | Λιθοξόος | ομ. | ||
| 24 | Κυριάκος Μακρής | 18 | Σιδηρουργός | Πάρου | ||
| 25 | Γεώργιος Δούσης | 32 | Έμπορος | Νέα [...] |
